Przejście na serwis bezfluorowy to nie tylko zmiana parafiny na półce. Pozostałości fluorowosków (PFAS) potrafią wracać na ślizg przez mikrostrukturę, szczotki, rylce, opaski spinające czy pokrowiec. Miej pewność, że zmyjesz fluor z nart i przygotujesz je w standardzie bezfluorowym. Potrzebujesz procesu gruntownego odfluorowania. Powinien objąć cały "ekosystem" serwisowy. Miej też świadomość, które elementy wyposażenia da się skutecznie doczyścić, a które lepiej odseparować lub wymienić.

Wprowadzenie: dlaczego fluor "trzyma się" sprzętu

Fluorowe dodatki w smarach narciarskich były stosowane, bo świetnie odpychają wodę i brud. To samo sprawia, że ich resztki są trudne do umycia. Nie zawsze widać je gołym okiem: cienki film może siedzieć w mikrostrukturze ślizgu, we włosiu szczotek, na krawędziach cyklin, a nawet na tkaninach, które ocierają się o narty w transporcie. W efekcie możesz przygotować ślizg bezfluorowo, a potem "złapać" niepożądany związek chemiczny np. z pokrowca.

Dlatego gruntowne czyszczenie to bardziej porządkowanie warsztatu niż jednorazowe "przetarcie nart".

Zanim zaczniesz: zbuduj dwie strefy i przerwij przenoszenie resztek fluoru

Najczęstszy powód, dla którego fluor wraca na ślizgi nart biegowych, to przenoszenie resztek z jednego elementu na drugi. Żeby temu zapobiec, podejdź do zadania jak do sprzątania po trudnej chemii.

Najpierw wyznacz "strefę brudną", w której pracujesz na potencjalnie skażonych rzeczach, i "strefę czystą", do której trafiają elementy już po odfluorowaniu. Pracuj na podkładzie jednorazowym (papier/fartuch serwisowy/folia), zbieraj urobek do worka, nie zamiataj na sucho, by nie fruwał po pomieszczeniu. Jeśli masz odkurzacz warsztatowy z filtrem HEPA, to duży plus, bo pył zeskrobin jest jednym z głównych nośników.

Warto też od razu przyjąć zasadę organizacyjną: część rzeczy będzie "tylko bezfluor" i nigdy nie wróci do pracy z dawnymi produktami.

Ślizgi: zmywanie fluoru z nart biegowych krok po kroku

Usunięcie fluoru ze ślizgu biegówek najlepiej rozumieć jako serię cykli, które mają dwa cele: zdjąć to, co jest na powierzchni oraz wyciągnąć resztki z mikrostruktury.

Zaczynasz od mechanicznego usunięcia starego wosku: cyklinowanie, potem szczotkowanie, tak by zrzucić możliwie dużo materiału zanim użyjesz chemii. Następnie wchodzą dwa narzędzia, które często stosuje się łącznie.

Pierwsze - to czyszczenie "na gorąco" woskiem bezfluorowym (hot scrape), praktyce chodzi o to, żeby miękka warstwa wosku związała zanieczyszczenia z porów, a potem została od razu usunięta. Wykorzystaj do tego parafinę o dobrych właściwościach czyszczących. np. parafinę czyszczącą i penetrującą Skigo. Drugie - to zmywacze do ślizgów. Tu ważne: zwykły zmywacz dobrze odtłuszcza i usuwa brud, ale nie wszystkie środki są projektowane pod usunięcie fluoru. Uważaj, bo niektóre z nich mogą mieć go nawet w składzie.

Coraz częściej spotyka się preparaty opisywane jako zmywacze o właściwościach usuwania pozostałości po wysokofluorowych produktach. Przykładem z rynku jest zmywacz fluoru Start Cleaner HF  - środek, który powstał właśnie do czyszczenia ślizgów z pozostałości po smarach fluorowych. Tego typu cleanery stosuje się zwykle po wstępnym zdjęciu warstw wosku, a przed końcowym przygotowaniem ślizgu już wyłącznie bezfluorowo. Kluczowe jest używanie czystej włókniny/szmatki i pozostawienie czasu na odparowanie, żeby nie zamknąć wilgoci w ślizgu.

Takim zmywaczem warto umyć nie tylko ślizgi (części jezdne i strefy odbicia, jeśli stosowane były smary odbiciowe z dodatkiem fluoru), ale także wierzchy nart, a nawet wiązania. Jeśli jakaś zawartość związków fluoru pozostanie na powierzchni, możesz niechcący przenieść ją na ślizg na palcach.

Na końcu wykonujesz finalny serwis już tylko produktami bezfluorowymi i szczotkujesz do docelowej struktury. Sens całego procesu polega na tym, że ślizg ma być nie tylko "odtłuszczony". Przede wszystkim ma być wolny od filmów (bardzo cienkiej powłoki), które mogą zostać z dawnych dodatków hydrofobowych.

Narzędzia: co czyścić, co rozdzielić, co wymienić

Fluor najczęściej wraca przez narzędzia. Jak je potraktować?

Szczotki są najbardziej problematyczne. Włosie potrafi przechowywać resztki długo i głęboko, a potem oddawać je na ślizg przy kolejnym szczotkowaniu. W praktyce najpewniejszą strategią jest rozdział. Osobny komplet szczotek do serwisu bezfluorowego, a szczotki "fluorowe" zostają do prac brudnych albo są wycofane. Próby domywania szczotek bywają skuteczne częściowo, ale bez gwarancji efektu i często kończą się powrotem problemu.

Skrobaki, cykliny, rylce i inne twarde narzędzia da się doczyścić znacznie lepiej, bo nie mają porowatej struktury jak szczotka. Trzeba jednak pamiętać o dwóch rzeczach: po pierwsze, czyścić je tak, by nie rozsmarować filmu po całej powierzchni. Po drugie, przechowywać je potem w "czystej" części serwisu, najlepiej w oddzielnym pudełku, szufladzie itp. Prosty trik organizacyjny, który naprawdę działa, to oznaczenie sprzętu "F" i "NF" i konsekwentne ich nie mieszanie.

Zobacz narzędzia do serwisu nart biegowych w naszym sklepie.

Żelazko to osobna historia. Stopa żelazka może przenosić śladowe ilości starych produktów. Jeśli wcześniej było używane do smarów z dodatkiem fluoru rozważ gruntowne jego czyszczenie zgodnie z zaleceniami producenta. Jeśli często smarujesz narty biegowe - zorganizuj osobne żelazko do smarów bez fluoru.

Zobacz żelazka do smarowania nart biegowych w ofercie naszego sklepu.

Opaski spinające, rzepy, pokrowiec: często pomijane źródła powrotu fluoru

To elementy, które ocierają się o ślizg i pracują w transporcie. Pokrowiec do biegówek bywa szczególnie zdradliwy, bo zbiera pył i tworzy się w nim "smarowa mgiełka". Później to kontaktuje się z nartami przez wiele godzin w transporcie.

Najpewniejsza droga przejścia na bezfluor to wymiana lub trwała separacja tych akcesoriów. Jeśli nie chcesz lub nie możesz wymieniać, podejdź do czyszczenia pokrowca i opasek spinających jak do prania rzeczy roboczych, a nie sportowej odzieży: dokładnie, osobno, z pełnym wysuszeniem. I co ważne - nawet po czyszczeniu warto utrzymać zasadę, że akcesoria transportowe "bezfluorowe" nie wracają do kontaktu z dawnymi narzędziami czy miejscem pracy.

Podsumowanie

Skuteczne usunięcie pozostałości fluoru z nart biegowych to proces obejmujący ślizg i całe zaplecze: szczotki, narzędzia, tekstylia, opaski i pokrowiec. Na ślizgu liczy się połączenie mechanicznego zdjęcia warstw starego smaru z czyszczeniem, które wyczyści mikrostrukturę. W swoim domowym serwisie zastosuj separację, żeby nie wprowadzać resztek z zawartością fluoru z powrotem. Warto korzystać z dostępnych zmywaczy do ślizgów (jeśli nie mają w składzie fluoru). Zwłaszcza tych powstałych do usuwania pozostałości fluoru, ale traktuj je jako element metody, nie jedyny krok.